पोखरा, ३० भदौ
हिन्दू महिलाहरूको महत्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्वका रूपमा मनाइँदै आएको हरितालिका तीज पर्व आज ऋषिपञ्चमी पूजा तथा सप्तऋषिको आराधनासँगै विधिवत् समापन भएको छ। तीजको अन्तिम दिनका रूपमा मनाइने ऋषिपञ्चमीमा महिलाहरूले पवित्र स्नान, शुद्धीकरण तथा सप्तऋषिको पूजा–आराधना गरी धार्मिक आस्था र परम्पराप्रति श्रद्धा व्यक्त गरेका छन्।
ऋषिपञ्चमीलाई महिलाहरूको आत्मशुद्धि र धार्मिक प्रायश्चितसँग जोडिएको पर्वका रूपमा लिइन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार रजस्वला भएका बेला जानेर वा नजानेर भएका त्रुटि तथा दोषबाट मुक्ति प्राप्त गर्ने उद्देश्यले ऋषिपञ्चमीको दिन व्रत बसेर सप्तऋषिको पूजा गर्ने परम्परा रहिआएको छ। कश्यप, अत्रि, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि र वशिष्ठलाई सप्तऋषिका रूपमा पूजा गरिन्छ। कतिपय स्थानमा अरुन्धतीसहित सप्तऋषिको विशेष आराधना गर्ने चलनसमेत छ।
ऋषिपञ्चमीका दिन महिलाहरू बिहानै नदी, धारा, पोखरी वा घरमै स्नान गरी शुद्ध भएर पूजा सामग्रीसहित सप्तऋषिको पूजा गर्ने गर्छन्। धार्मिक विधिअनुसार दतिवन तथा विभिन्न पवित्र वनस्पतिको प्रयोग गरी स्नान गर्ने, माटो वा गोबरले शुद्धीकरण गर्ने तथा पूजा–आराधना गरी व्रत समापन गर्ने परम्परा छ। यस दिन विशेषगरी पवित्रता, संयम र आत्मशुद्धिलाई महत्व दिइन्छ।
ऋषिपञ्चमी हरितालिका तीजको धार्मिक पक्षलाई पूर्णता दिने पर्वका रूपमा समेत लिइन्छ। तीजको अघिल्लो दिन दर खाने, तीजका दिन शिव–पार्वतीको पूजा तथा व्रत बस्ने र पञ्चमीका दिन ऋषिहरूको पूजा गरेपछि तीज पर्व सम्पन्न हुने धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परा छ।
हरितालिका तीज भगवान् शिव र माता पार्वतीको पवित्र सम्बन्धसँग जोडिएको पर्व हो। धार्मिक कथनअनुसार माता पार्वतीले भगवान् शिवलाई पति रूपमा प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गरेकी थिइन्। यही धार्मिक विश्वासका आधारमा महिलाहरूले दाम्पत्य जीवनको सुख, पारिवारिक शान्ति, समृद्धि तथा मनोकामना पूरा हुने विश्वासका साथ तीजमा व्रत र पूजा गर्दै आएका छन्।
तीजको धार्मिक पक्षसँगै यसको सांस्कृतिक महत्व पनि उत्तिकै गहिरो छ। महिलाहरू रातो सारी, चुरा, पोते, तिलहरीलगायतका परम्परागत पहिरन तथा गरगहनामा सजिएर शिवालय तथा धार्मिकस्थल पुग्ने, तीजका गीत गाउने, नाच्ने र आफ्ना सुख–दुःख तथा भावनाहरू साटासाट गर्ने गर्छन्। यसले महिला एकता, आपसी आत्मीयता र सामाजिक सद्भाव अभिवृद्धिमा योगदान पुर्याउँदै आएको छ।
यसरी श्रद्धा, आस्था, संस्कार र सांस्कृतिक उल्लासले भरिएको तीज पर्व ऋषिपञ्चमीको पूजा–आराधनासँगै सम्पन्न भएको छ। ऋषिपञ्चमीले धार्मिक परम्पराको संरक्षणसँगै आत्मशुद्धि, सदाचार र पारिवारिक तथा सामाजिक सद्भावको सन्देशसमेत प्रवाह गरेको छ।
